Βία ανηλίκων- Αριθμοί σοκ: Το προφίλ θύτη και θύματος, ο μιμητισμός και η θεωρία της ετικέτας

Πράγματι, η παραβατικότητα ανηλίκων το τελευταίο διάστημα έχει αυξηθεί ραγδαία τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο, όσο και σε τοπικό, στη χώρα μας, και έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις πολυεπίπεδα. Τα στατιστικά δεδομένα που προκύπτουν είναι ακόμη πιο ανησυχητικά αν λάβουμε υπόψη πως το τελευταίο διάστημα στη χώρα μας υπήρξε αύξηση περίπου 70% και περίπου 1.353 συλλήψεις μόνο για το έτος 2023, σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση από την Ελληνική Αστυνομία.

Το φαινόμενο της παραβατικότητας ανηλίκων είναι πολυπαραγοντικό και πολυσύνθετο, και αποτελεί μέρος της κοινωνικής παθογένειας. Τα αίτια, φυσικά, ποικίλλουν και ο ερευνητής οφείλει να εξετάσει την κάθε περίπτωση μεμονωμένα πριν καταλήξει στις αιτίες μαζικών περιπτώσεων.

Αρχικά, παρατηρούνται έντονα πλέον οι δημιουργίες ομάδων με παραβατικό χαρακτήρα, οι λεγόμενες «συμμορίες». Οι συμμορίες αυτές συγκαταλέγονται εγκληματολογικά στην ομαδική ή οργανωμένη παραβατικότητα. Σύμφωνα με τη θεωρία των Cloward και Ohlin ισχυρίζονται πως αυτοί οι τύποι κοινοτήτων παράγουν μια υποκουλτούρα σύγκρουσης που τείνουν να χρησιμοποιούν τη βία και την επιθετικότητα ως αποδεκτό και, ακόμη προτιμότερο, μέσο επίλυσης διαπροσωπικών συγκρούσεων.

Μέσα από δική μου ενδελεχή βιβλιογραφική αλλά και ποιοτική έρευνα για την εύρεση των αιτιών, καταλυτικό ρόλο παίζει η οικογένεια όπου το παιδί περνά τον περισσότερο χρόνο. Η έλλειψη επικοινωνίας και ποιοτικού χρόνου, η συναισθηματική παραμέληση, η ενδοοικογενειακή βία σε όλες τις μορφές, η γονική αδιαφορία, οι άσχημες συνθήκες διαβίωσης μέσα στο σπίτι. Επιπλέον, γονείς εξαρτημένοι σε τοξικοεξαρτησιογόνες ουσίες ή εμπλεκόμενοι και οι ίδιοι σε παραβατικές συμπεριφορές είναι μερικά από αυτά που γεννούν ανάλογα μοτίβα συμπεριφοράς σε ανήλικα παιδιά.

Στην ουσία, το ανήλικο παιδί μέσω της αρχηγίας ή της εμπλοκής του σε μία ομάδα προσπαθεί να λάβει την προσοχή που του λείπει, να αισθανθεί ότι είναι κυρίαρχος και ισχυρός με ηγετικές ικανότητες και κατ’ επέκταση να λάβει, έστω και με παραβατικό τρόπο, από την υπόλοιπη ομάδα, την αποδοχή που ενδεχομένως απουσιάζει από τη δική του πραγματική ζωή.

Αναφερθήκαμε ως τώρα μόνο στο οικογενειακό περιβάλλον αλλά τα αίτια δε σταματούν εδώ. Το σχολείο, θα λέγαμε, ότι αποτελεί το «δεύτερο σπίτι» κάθε παιδιού αφού περνάει και σε αυτό αρκετές ώρες. Η αδυναμία, όμως πολλές φορές, στήριξης των εκπαιδευτικών κυρίως σε κοινωνικά φαινόμενα όπως ο σχολικός εκφοβισμός, η εκπαιδευτική αποτυχία του παιδιού, τα λανθασμένα πρότυπα από συνομήλικους συμβάλλει στη μη αποφυγή της παραβατικότητας.

Επίσης, τα λανθασμένα πρότυπα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η υπέρμετρη χρήση του διαδικτύου, καθώς και η κοινωνική ανισότητα, η φτώχεια, ο κοινωνικός στιγματισμός, ψυχοκοινωνικοί, γενετικοί ή βιολογικοί παράγοντες, είναι κι άλλες αιτίες του πολυσύνθετου αυτού φαινομένου.

Υπάρχουν νέα ευρήματα, βιβλιογραφικά και εμπειρικά, σχετικά με τη διόγκωση και ραγδαία έξαρση του φαινομένου τα τελευταία έτη όπως η οικονομική κρίση συνδυαστικά με τον υποχρεωτικό εγκλεισμό της παγκόσμιας πανδημίας COVID-19 που προκάλεσαν έντονα το αίσθημα της αβεβαιότητας και του φόβου για το μέλλον, καθώς και οι ταχύτατοι ψηφιακοί ρυθμοί που έχει επιβαρυνθεί η ανθρωπότητα. Θα λέγαμε πως μπήκαμε σε έναν νέο και πρωτόγνωρο τρόπο ζωής για την ανθρωπότητα παγκοσμίως. Αυτός αναζωπύρωσε ένα νέο κύμα προβλημάτων το οποίο έχει μεγάλο αντίκτυπο όχι μόνο στους ενήλικους αλλά και τα ανήλικα παιδιά που αποτελούν τη μικρογραφία μας.